W: Bilind Mihemed
Perwerde di dîtina Eflaton de ( ‌427-343 ) berî zayînî: Armanc ji perwerdê, berhevkirina welatiyekê baş û pêgeheştiye, welatiyê baş û pêgeheştî jî didîtina wî de, ew kese yê şiyanên wî di hevseng, û xwedî rewşt bit û wêrek û dadperwer bit, ku dikomara xwe de welatiyan li ser sê pişkan li dûv şiyanên wan parve dikit. Ew jî, çîna pîşesazan, çîna cengaweran û çîna feylesofan. Yên dumahiyê jî ewin ku erkê wane hukmetê araste bikin û pêdiviye jî perwerdeya wan baştirîn corên perwerdeyê bit.
Perwerde didîtina Ersto de: Welatiyê qenc û ronakbîr, ew mirovekê azade, da ku mirov yê azad bit, pêdiviye du erik bicihên ewjî: Êk siyasiye û yê dî aboriye. Ji layê siyasiye, pêdiviye mirovî şiyan hebin çekî helgirt û dengê xwe bidit û karên giştî werbigirt. Ji layê aborî ve jî, pêdiye li ser mirovê azad, karên kesên giştî encam nedit. Perwerde ku gel siruştê mirovê azad di guncit, perwerdeya azade û armanca berçav jê ewe çandina jîriye, madem hizir û jîr ew sexletin yên mirovî ji candarên dî cuda dikin. Heker me perwerdeyeka azad bi kesekî bexşî, ne tinê ew dê bite welatiyekê baş û ronakbîr, belku dê mezintirîn armanc dijiyanê de bidestve înit, ku ew jî bexteweriye.
Perwerde didîtina Koltliyanê Romanî de (100-35 z): Armanca perwerdê berhevkirina welatiyekê ronakbîre, saxletên welatiyê ronakbîr jî, ewin ku dijiyê gencatiyê de xwedî bawerî û wêrekî û rewşt bit û rêzê li xudavendan bigirt û xwerskên derûnî hevsar dit û kubar diyar kit û dadperwer û zana bit. Perwerde li nik romaniyan rêkek bû bo berhevkirina welatiyekî ku şiyanên wergirtina kargêriyeka serkeftî di biyavê karubarên medenî de hebin. Koltliyan dîtina romaniyan berçav dikit û dibêjit: Armanc ji perwerdê berhevkirina gotarbêjekê zîreke, êkem saxletê mirovê baş jî, başbûna tuxmê wiye, ji ber hindê em dixwazîn ku wî behreya axiftinê hebit, bi mercekî ku xwedî rewşt bit, çunku gutarbêj û ronakbîr ew kese yê dişêt hukmetê araste bikit û şîretên pêdivî pê bibexşit. Ev saxlet û şiyane jî tinê li nik ronakbîr û gotarbêjan hene.
Perwerde didîtina Cun Diyo de ( (1925 -1850): Li sedê bîstê boçonên feylesofê navdar Cun Diyo derbarey perwerdeya pêşkeftinxwaz gelek belavbûn. Di pertûka xwe de ya binavê "Xwandingehـ û Civak "de wisa dibînit ku perwerdeya pêşkeftinxwaz ew perwerdeya rasteqîneye û armancên rasteqîne jî yên perwerdê divêt ji jîwarî û ji diyardeyên bizava normal bihêne wergirtin.
Cun Diyo dibêjit: Zaro fêr nabit, tinê heker wî pirsiyarek hebit, dê lêgeriyanê kit û rêkên guncay û harîkar dê bînit da bersivê bizanit . Hosa Cun Diyo dibînit ku perwerdeya rast û dirust li ser binyatê lêkxişandinê di navbera kesî û jîwarê wî deye û ev lêkxişandine dibite sedem bo hindê ku mirov tûşî arîşeyan bibit û bo nehêlana wan jî lêgeriyanê li çareseriyan bikit.
Perwerde didîtina Kilabarîd de: Pêdiviye sîstemê navxoyî cihê sîstemê derekî begirt.
Perwerde didîtina Mintsorî de: Armanca me ew rijême ya ku berhemekî bo bizavan bidestve binit, ne ew rijême ya ku berhemê wê bêdengî û mitbûn û neviyan bit .
Perwerde didîtina Kirştinirê Elmanî de: Li xwandingehekê û di nav rêzekê de yên kuran, ku li ser mîtodên tiyorî birêve diçit û rêzeka dî ku xwêndkarên wê keç bin, dê delîveyê dine zaroyan ku helbijartinê di navbera pertûk û mişar û meqesê da bikin, yan jî waneyeka çandinê û zanistên saxlemiya xwarinê û waneyeka dî ku peywendî bi baxçeyî ve hebit. Dê bînîn ku 90% -ê ji xwêndkaran dê çine ji derve û berhevî waneya baxçey bin, ku eve revîne ji keşê holê û seqayê wê û hestkirine jî bi çalakbûnê.
Perwerde didîtina Cun Lok de (1704 -1632): Cun di boçonên xwe de diyarkiriye ku erkê perwerdê ne ewe harîkariya zaroyan bikit ser dana çend pêzanînan li dor babetekê destnîşankirî, belku erkê wê ewe mejiyê wan bo zanînê vekit.
Perwerde didîtina Can Cak Roso de (1712 -1778): Li sedê hejdê xwediyên rêbaza xurstî peydabûn û li ser lîstê jî feylesofê navdar Can Cak Roso bû ku xwastin zaro azadiya xwe werbigirt û çu berbend li ber nehêne danan û ji wan jî mîtodên xwandinê. Roso dixwast ku zaro bihête azadkirin û derfet bo bihête dan li gel xurstî bijît ku ew jî baştirîn perwerdekare. Roso digot: Armanca min peydakirina mejiyekê têr zanîne, belê divêt bizanîn dê çawa bi destxwe hînîn.
Perwerde didîtina Kundirsiye de (1743 -1794) ku êk ji nivîserên şoreşa Frensiye: Divêt perwerde delîveyê bo her mirovekî peyda bikit ku bexteweriya xwe têra bibînit û mafên xwe bizanit.
Paşî geşekirina takî weku geşeyeka civakî retkit û dibêjit: Divêt perwerde takî bi şiyan bêxt ku geşeyê bêxite behreyên xwe, harîkar jî bit ku bi erkên xwe yên civakî rabit ewên werar û şiyanan jê dixwazin. Her wisa pêdiviye handana wekheviyê di navbera xelkî de bikit. Her ev çende bicih hat, dê perwerdeya siyasiya qanon di sepînit bicih hêt.
Perwerde didîtina Bistalotzî û Firobil de: Bistalotzî û Firobil tekeziyê li ser wê çendê dikin ku perwerde divêt ya armancber bit çaksaziyê birêka werara behreyên takî bikit. Divê barê de Bistalonzî dibêjit: Armanca here bilind ya perwerdê ne ewe bigehte gopîtkê di karubarên xwandinê de, belku merem pê çaksaziya jiyanêye, û nabit tinê bo wergirtina hindek fermanên kore bit, weku milkeçiya rehayî bo tiştekî, belê merem pê berhevkirine bo jiyaneka serbexo.
Firobil ji layê xweve wisa didît ku perwerde berhemhênera mirovên azad û xwedî hizrin û piştbestinê bi xwe dikin. Ev çende jî wisa didît ku birêka werarkirina siruştiya zaroyî dihête pêş.
Perwerde didîtina Hirbirt Sibinsir (1903 -1820) de: Ev feylesofê îngilîzî dibêjit ku merem ji perwerdeyê xwe berhevkirineke ji bo jiyaneka kamlane û divan xalan de di dîtina xwe diyar dikir:
Êk: Berî her tiştî divêt perwerde takî fêrket ka çawan hebûn û derûnê xwe bi parêzit.
Du: Divêt perwerde bibite dergehê jiyarê.
Sê: Perwerde divêt harîkar bit bo parastina regezê mirovî û bi hunerê çavdêrî û xwedankirina zaroyî rabit.
Çar: Takî bo wergirtina erkên civakî û siyasî berhev bikit.
Pênc: Pêdiviye harîkar bit bo takî ku xweşiyê ji keltorê rewşenbîriyê mirovî ji huner û wêjeyê werbigirt.