| |
|
|
| 2012-07-24
|
|
ڤهگێرِان د رۆمانا (كورِێ سافا رهعنايێ دا |
رهمهزان حهجي قادر ramadanhaji66@yahoo.com
رۆمانا (كورێ سافا رهعنايێ) ژ نڤيسينا چيرۆكنڤيس و رۆمانڤيس (ئهنوهر محهمهد تاهر)ه ژ وهشانێن ئێكهتييا نڤيسهرێن كورد – دهۆك ه و هژمارهيا وهشانێ( 247 )ه. ل سالا 2012 هاتيه بهلاڤكرن. ئهڤ رۆمانه ژ 258 لاپهران پێكهاتيه.
رۆمانڤيسي بۆ ڤهگێڕانا ڤێ رۆمانێ ههر سێ جهناڤێن(ئهز- من- مه، ته – تو- وه ، وي- وان)، بكارئيناينه و ئهڤ تهكنيكا ڤهگێڕانێ تامهكا تايبهت ههيه و كێم جاران ژ لايێ رۆمانڤيسان ڤه دهێته بكارئينان، ب تايبهت رۆمانا كوردي، كو پشكا شێري د دهمێ ڤهگێڕانێ دا بۆ راناڤێ كهسێ سيێ يه(وي– ئهوي– وان).
بكارئينانا كهسێ سيێ ژي رهنگه ژ لايهكيڤه سۆدوهرگرتن بيت ژ فولكلۆري و ژ لايهك ديڤه دووركهفتن بيت ژ دانپێدانێ، كو دهما بهحسێ روودانهكێ يان كهسايهتيهكێ يان دهم و جههكي دكهت داكو تووشي چو ئاڕێشهيان نهبيت و خوه ژ دهردهسهريان رزگاربكهت و ب بههانهيا وێ چهندێ وهكو فولكلۆري تشتهكێ كهڤنه رووداي و منێ ڤهگێر چو پهيوهندي پێڤه نينه.
د رۆمانا (كورێ سافا رهعنايێ) دا و ل رێزا ئێكێ ژ بهرپهرێ 8 ێ جهناڤێ كهسێ دوێ (ته) بكارئينايه (بۆ جارا ئێكێ ته ههست ب لهرزهكێ كر، ههچكو ئاڤهكا تهزي ب سهرێ ته دا كري). يا راستي ئهڤ جهناڤه كێم جاران بۆ ڤهگێڕانێ هاتيه بكارئينان و رۆمانڤيس بارا پتر ههردو جهناڤێن دي كو بۆ كهسێن سيێ و يهكێ ب كاردهينن.
د ڤێ رۆمانێ دا جهناڤێ كهسێ يهكێ(ئهز/ئهم) ژي هاتيه بكارئينان، كو ب رهنگهكێ گشتي تا رادهيهكێ ئهڤ جهناڤه د ڤهگێڕانا رۆمانا كوردي ژي دا دهێته ديتن. بكارئينانا ڤي جهناڤي د دهمهكي دا يه كو ئهو ب خۆ د ناڤ كهسايهتييان دايه و هندهك ههلسوكهوتێن ڤهگێڕي ب زارێ وي ب خوه دهێنه ڤهگێڕان, بۆ نموونه دهما رهحمان كو كهسێ سهرهكيێ رۆمانێ يه و بارا پترا ژيانا خوه د كهمپ و ئورديگايان ڤه بريه و نوكه ژي ژ بۆ دهربازكرنا وي بۆ ئهورۆپا، ئهو و ههڤالێ وي يێ زارۆكيني و زانكۆێ (ئازاد)، ل كولانێن توركيا ل رێكهكێ دگهرهن. ژبهركو ئازاد ههڤاله و بهريك ژي تژييه و ژ ئهورۆپا هاتيه و رهحمان ژي ژ ئوردوگايێ ئێخسيريێ ل ئيرانێ ڤهگهريايه و ژنا وي شووكريه و بهريك ڤالهيه و سهر تژي هزر و خهيالن، لهورا ئازاد دبێژيتێ دا بچين شهڤهكا خوهش ل ڤي باژێرێ مهزن و مێ (ل توركيا) ببورينن. رهحمان دودله و دووماهيكێ رازيدبيت و دكهڤته دووڤ و دچيت و ب ڤي رهنگي ڤهدگێڕيت (ئازادي ئهم ل بهر دهرگههێ ئاڤاهيهكێ بلند راوهستاندين، ل ههمي رهخان باخچه بوون، دهمێ چووينه ژۆر هۆلهكا مهزن و بهرفرهه رازاندييه.....ل246). د ڤێ ڤهگێڕانێ دا دياردبيت كو ڤهگێڕ دبيته كهسهك د ناڤ چيرۆكێ دا. ل جههك دي دهما خهلك د رهڤا مليۆني يا بهارا 1991 دهربازي سنۆرێ توركي بووي و ژ سهرما و برسان خهلك دمرن و رهحمان و گهلهك خهلكێ دي بزاڤێ دكن خوه بگههيننه باژێركێ نێزيك بهلكي خوارنهكێ پهيدا بكن و هندهك ژي بزاڤێ دكن نهساخێن خوه ببن نوژداري، بهلێ جهندرمێن توركان چو زمانان نوزانن و خهلكي ب قوتان و قهسان و پهيڤا قهدهغه دهردئێخن، ئها د ڤي دهراڤي دا ڤهگێڕ دبێژيت (ههي هاوار خودێ من، ئهڤه چ ئهزمانان نزانن ما كهنگي ڤان ئهزمانهك زانيه. نێ ئهڤهيه گرێ و گرفتا مه دگهل ڤان، ما چو جاران ئهزمانێ ئێك نهزانيه، يان وان نهدڤيا كو بزانن.ل161).
جهناڤێ كهسێ سيێ(وي/ئهو/وان) د ڤێ رۆمانێ و ههمي رۆمانا كوردي دا گهلهكێ بكارهاتي و ئهڤ جهناڤه دهما بكاردهێت د شيان دايه پتر ژ ئاستهكي بكاربهێت و هندهك جاران رۆمانڤيس دياردبيت و هندهك جاران ژي نهيێ دياره و هندهك جاران ڤهگێڕ ههرتشت زانه. نموونه بۆ ڤي جهناڤي، دهما رهحمان و ههڤالێن خوه كو ل زانكۆێ ژي ههر ههڤال بوون، بهرهو عهسكهريێ دچن و ل پايتهختي كو بهغدايه، ئازاد دبێژيته ههڤالان؛ ئهڤ شهڤه دێ چين شهڤهكا خوهش بۆرينن. د بن قولبهك و دكهڤنه دووڤ ئێك و دچنه هۆلێ كو جهێ سهما و مۆزيكێ يه (وێ قيزێ دهست ل سهر ملێ وي دانا بوو، ههچكو زاني ئهڤه نه ئهو كهسه يێ لێدگهريت.... شهڤ ژ نيڤێ بۆري بوو دهمێ گهههشتينه ئۆتێلێ وهك كاروانێن ماندي ئهو ههر چار ههڤال....ل53).
د ڤهگێڕانێ دا هندهك جاران رۆماننڤيس دياردبيت و ل ڤێرێ ئهم دێ نموونهيهكێ ئينين كو ڤهگێڕان ب جهناڤێ كهسێ سيێ يه و دهمێ ئهنفالان داگيركهران هێرش كرينه سهر كوردستانێ و تهڕ و هشك پێكڤه سۆتي(دهمێ ئهنفالان لهشكهرێ عيراقێ ئاگر بهردا مزگهفتا گۆندێ وان، ئهو بهزي دا قورئانێن مزگهفتێ دهربێخيت، عهسكهران تڤهنگ لێ راستكرن و ئهو پشت و پشت زڤڕي،ل157). ل ڤێرێ دياره كو لهشكهرێ داگيركهر گهلهك گۆند دسۆتن و كاڤلدكرن و ئهڤ گۆنده ژي ژ دهستان قۆرتال نابيت و رۆماننڤێسي ژي ڤيايه تشتهكي ژ دلێ خوه بينيت دهر و شينا رهحماني كو بۆ بهرهڤانيكرنێ ژ عێراق و سهروهريا وێ، ببوو ئێخسير ل ئيرانێ، بێژيت ئهڤه وي لهشكهري دهما تۆ ئێخسير ل ئورديگايێن خوهليسهريێ ل ئيرانێ گۆندێن مه سۆتن و ئهو قورئانا ئهم نهدوێريان د بهر ڕا بچن، ئهوان د مزگهفتان ڤه دسۆتن. ئها ل ڤێرێ و پشتي لهشكهرێ داگيركهر نههێلاي قورئانان ژي ژ مزگهفتێ دهربێخيت، رۆماننڤيس دياردبيت و شوونا رهحماني دبێژيت: (تنێ يا من ماي گۆتي: خودێ من دێ بهرهڤانيێ ژ مالا خوه بكه نێ ئاگر بهردايێ!!.ل157).
بكارئينانا پتر ژ جهناڤهكي بۆ ڤهگێڕانا رۆمانێ تهكنيكهكا جوانه و د رۆمانا بياني دا گهلهك بكارهاتيه و د يا كوردي ژي دا هندهك جاران دكهڤته بهرچاڤ و د گۆتارهكێ دا من ئاماژه ب ڤێ تهكنيكێ كربوو كو د رۆمانا وارێ رۆندكا يا محهمهد سهليم سواري و هندهك رۆمانێن دي ژي دا ههيه، بهلێ د ڤێ رۆمانێ دا ههر سێ جهناڤان پێكڤه تامهك دايه ڤهگێرانێ و گهلهكا گرنگه رۆماننڤيس خوه ژ شێوازێ ڤهگێرانا ئێك جهناڤي دوور بێخيت، دا كو خوهندهڤان ژي بشێت پتر هزرا خوه بكهت يان ژي پتر پێدڤي هزركرنێ ببيت. ديسان د ڤي شێوازي دا فره دهنگي پهيدا دبيت و قارهمانێ سپايدرماني و فاوستي رۆلێ وي كێم دبيت. |
|
|
|
|
|
|