| |
|
|
| 2012-07-24
|
|
چهند شاشييهك د پهروهردهكرنا سنێلهي دا |
ڤهكۆلهرێ جڤاكي
ئهحمهد مستهفا
چو جاران پهروهردهكرنا زاڕۆيي تشتهكێ ب ساناهي نهبوويه و بۆ كهس و كارێن وي بساناهي نابيت، لهوا گهلهك جاران دهيك و باب شاشيان دكهن د پهروهردهكرنا زاڕۆيێن خۆ يێن سنێلهدا، ههلبهت پهروهردهكرن تشتهكێ گهلهك ب زهحمهته، لێ يا ب زهحمهتتر سهرهدهريكرنه دگهل ڤي سنێلهيي تا بگههيته قۆناغا پێگههشتنێ، ژبهر كو ئهڤ سنێلهيه د قۆناغهكا ب زهحمهتدا دبووريت كو ژ زاڕۆتيێ يه بۆ دژوارييا گهنجينيێ و ههڤركيێ، ژبهر كو ئهڤ سنێلههيه مهزنتر لێهات و پتر ب دهڤ و ئهزمان كهفت و ب ههمان ئاست و زيرهكي و شارهزايێ دشێت دگهل كهسێن ژ خۆ مهزنتر دانوستاندنێ بكهت.
ژبهر كو پتر وهكي دبێژن (خوين گهرمي) لدهف پهيدابوويه و زۆربهيي وان شهرميني لدهف نهمايه يان كێم بوويه، ههلبهت ئهڤه ژي پێدڤي شارهزايهكا باش و دروست ههيه كو دايك و باب بشێن ب رهنگهكێ باش سهرهدهريێ دگهلدا بكهن كو سنێله هزر نهكهت ئهڤه ژ كهربێن وي يه يان دژي هزر و بۆچوونێن وي يه، ژبهر كو ههر كێماسييهك و شاشييهك دێ ڤي سنێلهيي ئێشينيت و ئهنجامێن نێگهتيف و نهباش دێ دووڤ خۆرا هێليت و دێ رهفتارا سنێلهيي خراپتر لێكهت و بهرهڤ ئاوايهكێ نهباش بهت.
ل خوارێ دێ چهند ژ وان شاشييان د پهروهردهكرنا سنێلهييدا بهرچاڤ كهين؛
1- فهرمان و وانه: پترييا دايك و بابان دگهل زاڕۆيێن خۆ يێن سنێله ب زماني فهرمانێ سهرهدهريێ دكهن و چو پاساوهكێ نادهنه هزر و بۆچوونێن وان و هزر دكهن كو كوڕێ وي يێ سنێله ژبهر دهست دهركهفتيه و نهيێ عاقل و گوهداره دكريارێن خۆ دا و پتريا پهيڤا بكارئينانێ دگهلدا دێ بێژنێ (نابيت و خهلهته) بێي بزانيت كا دێ زارۆيێن وي چ بێژيت يانژي دێ بێژيتێ (ئهز بابێ تهمه ئهز ژته مهزنترم و پتر دزانم) تو بچووكي و شولا ته نينه و نابيت تو ڤي تشتي بكهيي، يان دێ بێژيتێ ههره دهركهڤه چو ههڤڕكييان دگهل من نهكه و سهرێ من نهئێشينه و ئهز يێ ب شۆلم، گهلهك پهيڤێن دي ب ڤي رهنگي دێ دگهل بكارئينيت ژ پێخهمهت گوهێ خۆ نهدهته هزر و بۆچوونێن وي، ب ڤي رهنگي باب ههمي رێكێن گرێدان و پهيوهنديێ و بهردهواميێ د ناڤبهرا خۆ و زارۆيێن خۆ يێن سنيێلهدا ناهيليت، ب ڤي رهنگي بابێ دڤێت زارۆيێن خۆ يێن سنێله پهروهرده بكهت و د ڤێت ئهڤ سنێله چ گازندهيان ژي نهكهت و توڕه نهبيت، ئهگهر دێ پاشي؟ يان؟ ب ڤي رهنگي سنێله بێزاڕ دبيت و گێول نامينيت كو هزر بكهت، ژبهر كو ههردهم يێ پاشڤه هاڤێتييه و شكاندييه، گهلهك جاران ئهڤ رهفتاره دگهل وي تێنه كرن د ناڤ ههڤالێن وي دا كو شهرما وي بچيت و ههست ب كێماسيێ بكهت و چو دهليڤه بۆ ناهێته دان پهيڤهكا دێ بێژيت، ئهڤجا چ ههق بيت، يان نهههق! ههر ژ دهستپێكێ سنێله دزانيت كو هزر و ئاخفتنێن وي چو مفا نينن و د بێ سهنگن و ل بهرچاڤ نائێنه وهرگرتن، ژبهر ڤێ چهندێ ههرێ دامايه و بێ گێوله و چو هزرێن پاشهرۆژ و پێشكهفتنا خۆ ناكهت..
2- پشتگۆهـ هاڤێتن و لاوازييا گههاندنێ: گهلهك جاران باب ب خۆ ژي گازندهيان دكهت دبێژيت؛ زارۆيێن من گۆهێ خۆ نادهنه من و دگهل من نائاخڤن و يێ بتنێ يه و نهشێم سهرهدهريێ دگهلدا بكهم، باب دێ بێژيت ئهز حهز دكهم باوهريا وي بۆ خۆ ڤهكێشم دا دلێ وي بۆ من ڤهبيت، ههلبهت ئهڤێ ژي ڤالاتييهك پهيداكرييه د ناڤبهرا دهيك و بابان دا و زارۆيێن سنێله دا كو ههردو لايهن د ئێك و دو نهگههن و ئاگههـ ژ ئێك و دو نهبيت و زارۆيێن سنێله ژ لايێ خۆ ڤه دێ بێژن ئهم دروستين مه چو خهلهتي نهكرين و دهيك و بابێن مه يێن هاتينه گوهارتن و نهخۆش بووين و كهرب ژ مه ڤهدبن .
3- تهركيزكرن لسهر كێماسي و لاوازيێن سنێلهيي و پشتگوهـ هاڤێتنا باشي و چاكي و زيرهكيێن دي، ئهڤهژي ڤهدگهريته هزرا دهيك و بابان كو ههر تشتهكێ سنێله بكهت دێ بێژنێ نابيت خهلهته، يان شهرمه، ئهڤه نه شول بوو ته كري، يان ته گۆتي ب ڤي رهنگي بتنێ كێماسيێن وي بهرچاڤ دكهن و چهند باشي و چاكي كر بن نابێژنێ ئافهرين و دهستخۆش، يان ئهڤه تشتهكێ جان بوو، ڤێجا سنێله تووشي بێي ئومێديێ دبيت، ژبهر كو ههمي تشتێن وي نهباش و نهدروستن و نهوێريت كارهكي بكهت، نهوهكو بهێته پاشڤه هاڤێتن و شكاندن.
4- ههلسهنگاندنا ئاريشهيا لسهر بنهمايێ ئاستێ خواندنێ: پترييا جاران بتنێ هزرا دهيك و بابان لسهر ئاستێ خواندنێ يه و چو تشتێ دي نهئاريشهيه لدهف وان و بۆ وان نهخهمه، بتنێ دێ بێژنه زارۆيێن خۆ چاڤێ وه ل خواندنا وه بيت و نهدهركهڤن و چو تشتان نهكهن و گۆهێ خۆ نهدهنه كهسێ، چوو تشتێ دي شۆلهژێ نهبيت و خواندنا خۆ دهربازبن ئهڤه گرنگه. ههلبهت ئهڤه ژي ستهمكارييهكه و غهدره دهرههقێ سنێلهيي كو يێ (كوره و كڕ و لال بيت) و چو ئاريشهيێن وي نهئێنه بهرچاڤكرن و ژيانا وي نههندا گرنگ بيت، پووته پێ بێتهدان و گۆهێ خۆ بدهنه ئاريشهيێن وي و داخوازيێن وي، ههلبهت ئهڤه ژي دێ كارتێكرنهكا مهزن كهته سهر كهساتييا وي و دێ بيته كهسهكێ لاواز و نهدووره رهفتارێن خهلهت ژي بكهت، ژبهر بێي ئومێدييا خۆ د ژيانێدا.
5- پالپشتي بتنێ لسهر دهيكێ: ههلبهت ئهڤه ئاريشهيهك و شاشييهكا دي يا مهزنه، دهمێ باب ههمي وهختێ خۆ ژ دهرڤهيي مالێ ب بۆرينيت و ههمي ئاريشهيان و خهمان بهێليته لسهر ملێن دهيكێ و چو تشتان بۆ خۆ نهكهته ئاريشه، ب بهانهيا (ئهزێ ب شۆلم ) و خودانكرنا زارۆيێن سنێله و پهروهردهكرنا وان بهێليته ب هيڤييا دهيكێ ڤه، گهلهك جاران باب دێ بێژيت دهيكا وان يا ل مال بلا ئاريشهيا وان چاره بكهت ما ئهو چو دكهت؟! لێ ئهڤه ژي شاشييهكه ژبهر كو كهسايهتييا دهيكێ يا دلنازك و ههستياره لهوا نهشێت سهرهدهريێ دگهل ههمي ئاريشهيان بكهت، پترييا جاران زارۆ چو هزران بۆ دهيكێ ناكهت و گۆهێ خۆ نادهتێ بهرۆڤاژييا بابێ كو كهسايهتييا وي يا بترس و ههيبهته و زارۆ هزرهكا مهزن بۆ دكهت و گۆهێ خۆ ددهتێ، ئهڤه ژي دبيته ئهگهرێ وێ چهندێ كا كهسايهتييا زارۆيي دێ چهوان بيت؟ يا بهێز و خودان باوهر، يان كهساتييهكا لاوازبيت؟.
|
|
|
|
|
|
|