| |
|
|
| 2012-07-17
|
|
بازنێن ئيقاعي د ئهزموونا شێركۆ بێكهس يا رهنگان دا |
نڤيسين: لوقمان مهحموود
وهرگێران ژ عهرهبي:
دلشا يووسف
ئهزموونا شێركۆ بێكهس د ((گولدانا رهنگان)) دا، ب هێزهكا مهزن پێشڤه دچيت د گوههرتنا رهنگان دا بۆ مادهيهكا شيعري، ب زانينهكا داهێنهري كورد ژ جهوههرێ رهنگان را، د رێكا تێكهلكرنا تايبهتمهنديێن ((پێشبينينێ)) ب تايبهتمهندي يێن ((بينينێ)) را، دا كو زمان بشێت تايبهتمهنديێن فيزيائيێن رهنگان بمژيت و وانا وهرگهرنيت بۆ تايبهتمهنديێن خهيالا وي يا گرێدايي ب ئهركێن شيعر و زمان ب خۆ، بۆ دهرباسبوونا د ناڤا شيعري دا. بێگومانه كو رهنگ ب لايێن خوه يێن واقعي و خهيالي ڤه، ههڤپشكيێ د سازكرنا دياردهيێن كارتێكر د پرۆسهيا ئيستيكشافي يا زمان دا دكهت، يا كو ب جۆرهيهكي رێ ل پێش نهێنييان ڤهدكهت، د ناڤ بازنێن ئيقاعا رهنگان دا، د چارچووڤهيهكێ دا كو قهت ديار نابيت د جهێ خۆ دا نههاتبيت. چونكه ههستێن مرۆڤاتي خوهدي هێزهكا مهزنه د جوداكرنا نزيك ژ (حهفت مليۆن) رهنگێن چاڤهرێكري، كو تێ فهرزكرن سروشت پێشكێشێ ئيدراك و ههست و بهرسڤدانێن مرۆڤي دكهت، ب شێوازێ ئهزموونێن بهرههڤكري و ئاماده بۆ كارتێكرنێ.
سهرهرايێ ڤێ ((ئامادهكاريێ)) رهنگ د گولدانا رهنگان دا، رهنگێن خوهدي ناڤێن جۆر ب جۆرن، بهلێ ئارمانجێن وان لێكدچن و سهدهما ڤێ يهكێ ژ ئهزموونا شيعري يا شێركۆ بێكهس ب خۆ را ڤهدگهريت، كو ب بهرفرههييا خۆ تشتێن تايبهت دهرباسكريه و گشتي بوويه، تشتێن يهكانه دهرباسكريه و بوويه مرۆڤاتي. ئهڤ ئهزموونا ل دوڤ بابهتێن مرۆڤاتي و سياسي و وێژهيي دگهريت، وهكي ههولداناكا مكوم بۆ ڤهكۆلينكرنێ ل موفرهداتێن مرۆڤێ كورد و ژيانا وي. و نهيا غهريبه ئهگهر بێژين، ئهڤ بهرههڤۆكا شێركۆ بێكهس، يهك ژ ههره بهرههڤۆكێن وي يێن شيعري كو ههره زێدهتر چوويه د ناڤا بيرهاتنێ دا، و يا ههره زێدهتر ژيانا شاعير و يا كهسێن دي ئاشكهرا دكهت، ژبهر شيايه سنورێن د ناڤا واقيع و ئهفسانێ دا بشكينيت.
بهرههمێن شاعيرێ پايهبلند، تهژينه ب هێمايێن ئهفسووناوي، كو ب ئاساني دكهڤته ناڤهرۆكا بيرهاتنا گشتي يا كاريگهر ب پاشمايێن كهڤن، كو ب خۆ درێژاهيا (فكري) يا مرۆڤێ كورده، يا تهژي ب ئاسۆيێن نوو. ژ بهر ڤێ يهكێ ئهم دشێن بێژين كو (گولدانا رهنگان) وهكي برينهكێ يه ل رهخ برينێ، وهكي ژيانێ يه ل رهخ ژيانێ، ژانهكا ل رهخ ژانێ، هێڤي ل رهخ هيڤي يێ، خهونهك ل رهخ خهونهكێ و رهنگ-ئانكو گهلهك رهنگ ل رهخ شێركۆ بێكهس:
رهنگ...رهنگ...رهنگ... گهلهك رهنگ.
دارهكێ دۆستانييا من كر، گاڤا من دوستانييا رهنگهكێ كر.
"نهرينا من بهرفرهه و دوور چوو"
دو بالنده كهتن د ناڤا ههلبهستا من دا،
گاڤا من دۆستانييا دو رهنگان كر
"دو ئاسۆ بهرفرهه بوون ژ حهسرهتا فرينا من".
گاڤا من دۆستانييا سێ رهنگان كر
سێ پهنجهره ڤهبوون ل سهر خهيالا من
" وێ گاڤێ رهنگ بوون
سێ كۆشا بريقدار يا ئهڤين و شلهژانا من".
و گاڤا من چار رهنگ و پشترا پێنج رهنگ نياسين،
من چار پرتووك و چار قهوان كرن
دۆست بۆ چاڤ و پێ و گوه و دهستێن خۆ...هتد...هتد...هتد.
تشتێ ههره گرنگ كو ئهڤ ههلبهستا نيشان ددهت، لێكۆلينه د بابهتێن ئهگۆيي دا، ب ئاوايهكي گشتي، د رێكا رهنگان و خوهزي يێت خۆ كو ههمي جيهانێ د ناڤا خۆ دا ههلدگريت، چونكي ((رهنگ)) ل چ جهي ههبيت ((تاريتي)) ل وێرێ نامينيت. ئهڤ لێك ئالاندنا شيعر و رهنگان، لێك ئالاندنا بۆچوون و خهونايه و د دووماهيكا داوييا لێك ئالاندنا شيعر و عيشقێ دا، ههمي رهنگ و ب يهكجار تێنه بهرههڤكرن د گولدانا رهنگان دا:
بهلێ ههمي رهنگان
من ب گوليستانهكێ دان نياسين
من هزار بالنده دهرباسكرن ناڤ جيهانا ههلبهستا خۆ.
و من هزار ئاواز رژاندن ناڤ گوهێن خۆ،
وێ گاڤێ سهرزهمين ههمي بوو كاروانهك بۆ ديتنا من.
و گولدانهك بۆ رهنگێن من...
فهزايا خهيالا من فرهه بوو
وێ گاڤێ من گۆتوبێژ كر دگهل ههمي پارزهمينێن رهش و زهر و سپي و سۆر
يهك ل دووڤ يهك.
بهلێ ئهڤه جيهانا شێركۆ بێكهس يا مرۆڤاتي، تهژييه ب جوانييا بهرههما ههلبهستا وي، ياكۆ قهت و قهت داهێنانێ خهلهت ناكهت. ههلبهستا وي- بهرههڤۆكا وي، ب هوشياري دگوهره ژ ئهزموونهكا كهسايهتي يا تايبهت بۆ ئهزموونهكا مرۆڤاتي گشتي. ئهڤ راستيا د بهرههڤۆكا (كورسي) دا ژي روودا، چونكي ب روونشتنا ئازاديێ ل سهر ئهيوانێ -كورسيكێ- ب دووماهي هات و وهسا شاعير شيا (كورسيكێ) ژ زهمانێ ژ ناڤچوويي بخهته د ناڤ زهمانێ سهرمهدي. بهلێ شاعير د گولدانا رهنگان دا، دخوازيت ئستكشافێ ب رێكا رهنگان بكهت:
چيرۆكا رهنگان بوويه چيرۆكا بێناهييا من.
ئێك و دو يهك ب يهك دخوينن
زارۆكتييا رهنگان بوويه زارۆكتييا گۆتنێن من.
د ئێك و دو دا بارانێ دبارينين
و ئێك و دوو يهك ب يهك دنڤيسن.
ئهڤ رهنگا، ب مهرداتييا خۆ
و ناڤبانگ و شۆرهشا خۆ
ل باڤێ من دچيت
تێته گرتن... و بهندكرن
سهري ههلددهت ل پێش تارۆزان.
ئهڤ رهنگا ب رۆندك و جلكێن خۆ ل باڤێ من دچيت.
دبهت گولهك د گولدانهكا شكهستي
يا ژنهبيهكا جل رهشي دا.
ئهم دشێن ل (گولدانكا رهنگان) بنێرن د رێكا هزرا شێركۆ بێكهس، يا دۆرپێچكري ب رهنگان. چونكو ئهنفال رهنگێن خۆ ههيه و شۆڕش رهنگێ خۆ ههيه و ئهڤين، تهكۆشين، زيرهكي، تهنها بوون، مرن و گۆتن رهنگێن خۆ ههنه و هندهك رهنگێن دي ههنه، وهك رهنگێن زهلال و چهلمسي و شێلو. و رهنگێن نامهرد، و رهنگێن كۆر و كهر و لال. رهنگێن گهنج وهك رهنگێن كهسك و سۆر و زهر. ئهڤ رهنگانا (كهسك و سۆر و زهر) رهنگێن ئالا كوردي نه، پێش سهدان سال ژ دايك بووينه و هێشتا گهنجن. شێركۆ بێكهس دبێژيت:
د گولدانا رهنگان دا
رهنگ بهندكرينه
و ل سهر واتهيا وان يهك چاڤ ههلتێ!
د گولدانا رهنگان دا
رهنگێن كهسك و سۆر و زهر يێن بريقدار
پشكا دارێن گهنجن
ههلبهستێن گهنج
پشكا ئاوازێن هێشتا گهنجن و سهمايێ دكهن.
كاڤا شێركۆ بێكهس دهست ب بكارئانينا رهنگان دكهت، هێسانيهكا شيعري و (دلالي) و سيمبۆلي د ناڤهرۆكا ههلبهستێ دا دادمهزرينيت، وهك بهرسڤدان بۆ ههست و سۆزا نهتهوي، كو رهنگێن شعريهتا خۆ ژ تايبهتمهندي يێن ڤێ زانستێ دگريت و ب ڤي ئاوايي ئهڤ رهنگانا ب ههمي نازكييا خۆ رهنگددهن ل سهر ئهدائا گشتي يا وێنهيا شيعري و ب ههڤئاههنگيا ڤان ههمي رهنگێن ههيي د (گولدانا رهنگان) دا، ئهز دێ ل نك دهنگێ شيعري يێ شێركۆ بێكهس راوهستم، ژبهر كو رهنگهكێ نوويه و بێ هاوتايه:
ئهز ب نيازم
رهنگێ ههلبهستێ بگوهۆرم
بۆ رهنگهكێ هێشتا زمان پێنزانيت.
و هێشتا چ گۆتن ل ئاسمانێ وێ نهفريابيت
و هێشتا بهلگێ دارهكێ خهون پێ نهديتبيت!
ئانكو
چ جارا شيعر نانڤيسم.
بهلێ رهنگێن كهڤن و تێر دێ بجه هێلم بۆ شاعيرێن خومخانێ.
ئهڤ وێنهيا رهههندهكا رهنگي نوو دبهخشيت، بۆ ب هێزكرنا واتهيا داهێنانێ، درێكا ڤهگوههرينێ ژ (سيفهتهكا ئيمتيازي) بۆ يهكا دي، بۆ داهێنانا زمانهكي نوو بشێت سهرخوهبوونا هزري ڤهگهرنيتهڤه. وهكي كو شاعير رفلێكسا رهنگان بهلاڤ دكهت، بهلێ ل سهر بێدهنگييا وان يا جوانكاري، ب ئاوايهكي كو ل ههڤهاتي بێت دگهل دامهزراندنا نرخێ راست يێ شيعر.
شاعير ژ گاڤا كو بهرههڤۆكا خۆ يا شيعري ب ناڤێ (دهربهندا پهلاتينكا) د سالا (1992) دا وهشاندييه و تا نوكا، خۆ رێكدخيت دا د ههر بهرههڤۆكهكا نوو كو بهرههمتينيت، نموونهيهكا شيعري خوهدي تايبهتمهنديهكا مكوون دامهزرينيت.
|
|
|
|
|
|
|