| |
|
|
| 2012-07-15
|
|
ههيڤهكا نوو لدۆر ئهختهرا پلۆتۆ هاته ديتن |
ئا: هاشم مجيد باني
پلۆتۆ كو ئێك ژ ئهختهرێن بچووکێن كۆما رۆژێ يه لسالا 2006 ژ لايێ ئێكهتيا فهلهكي يا جيهاني هاته دهرێخستن و ناهێته ههژمارتن ئهختهر دگهل ههر ههشت ئهختهرێت دن يێت مهزن. ئهڤ پێكهاتهيێ كۆما رۆژێ لسهر هێلهكێ دزڤريت لدۆر رۆژێ ههر 247 سالان جارهكێ هێلا خوه تهمام دكهت ئانكو 247 سالێن ئهردي دبيته سالهكا وێ فهلهكناس دبێژن ژبهر وي بياڤێ دوور يێ ئهڤ ئهختهره تێدا كارهكێ ب زهحمهته دووڤچوون لسهر بهێته كرن. لهوما ههتا ئهڤرۆ ژي زانا نهشياينه پێزانينان لسهر وهربگرن بتنێ دهاته زانين 2 ههيڤ لدۆر ڤێ ئهختهرا بچوك دزڤرن لێ پاشي زانا گههشتنه وێ باوهرێ 2 ههيڤێن دن ژي لدۆر دزڤرن لێ د ئهڤ سالهدا تلسكۆپ هابل ئهوا پارچهكا وێ ب بهردهوامي دووڤچوونا كۆما رۆژێ دكهت شيا ههيڤهكا نوو لدۆر ڤێ ئهختهرێ ببينيت كو ئهوژي يا گرێدايه لگهل پلۆتۆ و وهكي ههرچوار ههيڤێن دن لسهر هێلهكێ لدۆر پلۆتۆ دزڤريت. لێ زانا دبێژن ئهو هێلا ئهڤ ههيڤا نوو تێدا لدۆر پلۆتۆيێ دزڤريت گهلهكا بهرفرههه و ژبهر وێ بهرفرههيێ زانا دهمێ ئهڤ ههيڤه برێكا تلسكۆپان ديتي باوهر نهدكر دێ لگهل پلۆتۆ يا گرێداي بيت زانا دبێژن رهنگه بهري ديتنا ڤێ ههيڤێ ژي برێكا تلسكوپێن دن هاتبيته ديتن لێ ئهو تلسكۆپ نهشياينه هێلا وێ دهست نيشان بكهن لهوما نههاتيه زانين كو ئهڤه ئێك ژ ههيڤێن پلۆتۆيێ يه. ناسايێ لسالا 2006 ئاميرهكێ تايبهت هنارتيه بۆ دهڤهرا پلۆتۆيێ و بۆ دووڤچوونا ڤێ ئهختهرا بچووك زانا دبێژن لسالا 2015 دێ گههيته ڤێ دهڤهرێ لێ ڤێ ڤهديتنا نوو زانا مهندههۆش كرن ژبلي ڤێ ههيڤێ زانا دبێژن ئهو دهڤهر يا پڕه ژ پارچهيێن دن يێن بهستيێ و كاربۆنێ و كهڤري رهنگه ئهڤ چهنده ببيته ئهگهرێ ژ كار ئێخستنا ڤێ دووڤچوونێ. ب رهنگهكێ گشتي زانا دبێژن ئهڤ دهڤهره چونكه دكهڤيته نێزيكي سنوورێ دهرڤهي كۆما رۆژێ پلهيێن سهرمايێ ب شێوهيهكێ بهرچاڤ ل خوارێنه و دهڤهر يا بهستي گرتيه. زانا دبێژن پێزانين ژي لسهر ڤێ دهڤهرێ گهلهك د كێمن لهوما دهمێ گههشتنا ڤي ئاميرێ بناڤێ (نيو هوريزونز) دێ زانا كارن پێزانينان لسهر ڤێ دهڤهرێ كۆم كهن. هێشتا زانا نهشياينه پێكهاتهيێن ڤێ ههيڤا نوو دهست نيشان بكهن لێ وهكو ژ روخسارێ وێ يا ديار زانا دبێژن پێك دهێت ژ بهستيهكێ رهق و كهڤري وهكو ئهختهرا پلۆتۆ. پتريا وان پێك هاتهيێن دكهڤنه دڤێ دهڤهرێ دا زانا دبێژن ژ بهستييێ پێك دهێن. پشتي ڤێ ڤهديتنا نوو زانا كهفتينه گومانێ رهنگه ئهڤ دهڤهره گهلهك پێك هاتهيێن دن تێدا ههبن چونكه بهرمايكێن سڤكێن پێكهاتهيێن دن يێن كۆما رۆژێ ههمي دڤێ دهڤهرێ دا كۆمبووينه سهر ئێك و زانا دبێژن ئهگهر دووڤچوون لسهر بێته كرن دێ ژيێ كۆما رۆژێ ب شێوهيهكێ گشتي ديار بيت. ستێرا دهستكار (فۆياگهر1) ئهوا كو نوكه گههشتيه سهر سنوورێ دوماهيێ يێ كۆما رۆژێ هندهك پێزانين كۆم كربوون لسهر ڤێ دهڤهرێ لێ چونكه گهلهكا دووربوو ژ پلۆتۆيێ نهکاري بوو دووڤچوونێ لسهر پلۆتۆيێ و ههيڤێن وێ بكهت. زانا دبێژن زۆربهيا وان بهرمايكێن كۆما رۆژێ لڤێ دهڤهرێ كومبووينه لێ بۆچوونهكا دي يا بهروڤاژي ڤێ يا ههي كو دبێژيت بهري چهند مليار سالهكان پێك هاتهكێ دي يێ ژ دهرڤهي كۆما رۆژێ هاتي و ب ئهختهرا پلۆتۆ كهتي كو ل وي دهمي پلۆتۆ ژي وهكي ئهختهرێن دن ئهختهرهكا مهزن بوو و ژ كهڤري و چهند پێك هاتهكێن دن پێك دهات و د ئهنجام دا ئهختهرا پلۆتۆ پارچه پارچه بوويه و پارچهيێن وان تێكهلي ئێك بووينه. زانا دبێژن لدهمێ گههشتنا نيو هوريزونز دێ باشتر هێته زانين كانێ ئهو بهرمايك و كۆمێن بهستييێ ئهوێن ل وێ دهڤهرێ كۆمبووين ژ ئهگهرێ چ پهيدابووينه.
|
|
|
|
|
|
|