| |
|
|
| 2012-07-02
|
|
زهكيا سالح: گازندهيێن ئۆپۆزسيۆنێ يارييهكا سياسييه نهك بۆ بهرژهوهندييا گشتي يه |
ديڤچوون: رێبهر حسێن سپينداري
ههرساڵ بودجهيێ ههرێما كوردستانێ دهێته پێشبينيكرن ژلايێ حكومهتا ههرێما كوردستانێ ڤه و پاشان ل پهرلهمانێ كوردستانێ گهنگهشه لسهر دهێته كرن تاكو دهێته پهسهندكرن، و يا ئاشكرايه كۆ بودجهي پهيوهنديهكا موكم ياههي ب ژين و ژيارا خهلكي ڤه و كارتێكرنهكا مهزن و ئێكسهر ههيه ل سهر ئابوورێ ههر وهڵاتهكي، و وهكي مهديتي كۆ ئهڤ ساله ژي وهك سالێن بهري نوكه پهسهندكرنا بودجهي گيروبوو، و ڤێ چهندێ ژي كارتێكرنهكا خراب كريه ل سهر بازارێ ههرێمێ ب گشتي. ئهڤجا بو پتر رونكرنێ ل سهر بودجهي و كانێ ژ چ پێك دهێت و ئهگهرێن گيروبوونا پهسهندكرنا وێ ئهنداما پهرلهمانێ كوردستانێ خانم (زهكيا سهيد سالح) ئهڤ رونكرنه دانه مه:
وار: سهبارهت وێ چهندێ كانێ ئايا قانوونا بودجهي ژ چ پێك دهێت، ئانكو برگێن سهرهكي يێن قانوونا بودجهي چنه،
خانم زهكيا دبێژيت: قانوونا بودجهي پێك دهێت ژ داهات وخهرجي و كورتئينان ودهستههلات و ميلاكات و هندهك ئهحكامێن ديتر.
وار: دانانا قانوونا بودجهي تاكو گهنگهشهكرنێ و تا پهسهندكرنێ دچهند قوناغان را دبوريت؟
ئهنداما پهرلهمانێ كوردستانێ دبێژيت: پروژێ قانونا بودجێ ژلايێ حكومهتێ دهێته دانان و پاشي رهوانهي پهرلهمانێ كوردستانێ دهێتهكرن و ب گورهي رێكارێن ياسايي دكهڤيته بهر دهستێ ههمي لژنێن پهرلهماني و گشت ئهندامێن پهرلهماني و لژنا دارايي و ههمي لژنێن پهرلهماني ب گورهي بسپوريا خۆ دێ دووڤچوونا بودجێ كهت و پهيوهنديێ ب لژنا خۆ كهت ب راوێژكاري دگهل وێ وهزارهتێ يان دهزگايێ پهيوهندي ب لژنا وي ڤه ههي و دێ رهخنه و پرسيار و بوچوون و پێشنيازێن خۆ دراپورتهكێ دا ئاراستهي لژنا دارايي كهت و لژنا دارايي دێ راپورتا خۆ كۆ يادهولهمهنده ب راپورتا ههمي لژنا و راو بۆچوون و تێبينيێن خۆ ئاماده كهت و ئاراستهي سهروكاتيا پهرلهماني كهت و ئهڤ پروسه ههمي ماوهيێ (30) رۆژان دێ ڤهكێشيت وپاشي سهروكاتيا پهرلهماني دێ ئێخيته د بهرنامێ كاري دا وگهنگهشه دێ لسهر ههمي مادده وبرگێن وێ هێتهكرن وكهڤيته بهر دهنگدانێ.
وار: سهبارهت وێ چهندێ كانێ چهند دهنگ پێدڤينه تاكو بودجه بهێته پهسهندكرن
خانم زهكيا سالح دبێژيت: ب گورهي پهيرهوێ ناڤخۆ يێ پهرلهماني بۆ كۆمبوونێن پهرلهماني ئامادهبوونا زورينهيا ئهندامان پێدڤيه ژبهر هندێ بريار ژي ب دهنگ دانا زورينهيا ئهندامێن پهرلهماني دهێنه دان.
وار: ئهو خالێن ئوپوسوزيونێ نهرازيبوون لسهر ههي چنه؟ و تاچ رادده د بهرژهوهندييا خهلكێ كوردستانێ دانه؟
زهكيا سالح دبێژيت: ئهم ههمي دزانين كۆ بودجا ههرێما كوردستانێ خهملاندنه ئانكو پێشبينيه نهك ياراستيه ژ بهر ڤێ چهندێ راستيا داهاتان دێ د حساباتێن دوماهيێ دا (الحسابات الختاميه) دا دهركهڤيت.
گازندا ئوپوسزيونێ لسهر داهاتێ ههرێما كوردستانێ يه ب تايبهت داهاتێ ناڤخۆ و گومانێ دئێخنه سهر كۆ ئهڤ داهاته پتره ب تايبهت داهاتێ خالێن سنوري ب تايبهت د قانونا بودجهيا ئيراقێ يا سالا (2011) كۆ تێدا هاتبوو ئهڤ داهاته دێ بۆ وێ پارێزگههێ بيت ئهوا ئهڤ خاله دكهڤنه سنورێ وان، لێ ل ساڵا (2012) وهزارهتا دارايي يا ئيراقێ ب رێنماييهكێ رێك لێگرتيه و مهرجدار كرينه وهك هندهك رسوماتان وهكي رسوماتێن ئينانا جنازهيهكێ ب رهگهز ئيراقي و رسوماتێن گهشتياري و...هتد، داهاتێ وان دێ بۆ ههرێما كوردستانێ بيت.
وداهاتێ گازێ ژي ب گورهي ماددێن دهستورێ ئيراقێ مولكێ ههمي خهلكێ كوردستانێ يه دچيته د سندوقهكێ دا و كوردستان پشكا خۆ ژ وێرێ وهردگريت، وسهبارهت مشتهقاتێن گازێ لسالا (2010) كۆ برێ وێ (250) مليون دولار بوون ل پهرلهمانێ كوردستانێ دهنگ يێ لسهرهاتيه دان و بۆ هندك پروژان خهرج بوويه و وهزيرێ سامانێن سروشتي ئاماژه ددهته هندێ كۆ ب گورهي گرێبهستێن كومپانيان هندهك بۆ پروژايه يێ دي بشێوازێ كاشه و ئهو پارێ كاش ژي يێ لبهر دهستێ حكومهتێ و كوژمهك بۆ ڤان پروژان هاتيه مهزاختن پروژێ ئاڤا دهوكێ و ئاڤاكرنا خانيان بۆ پاشمايێن ئهنفالێن گهرميان و ئێمناهيا فروكهخانان و يێ ماي ژي دبهرنامێ حكومهتێ دايه د ڤان بواران دا بهێته مهزاختن ئهوژي دروستكرنا ئاڤاهيێن زانكۆيێن نوي ونوژهنكرنا زانكۆيێن كهڤن وچارهسهريا ئاريشا ئاڤاهيێن قوتابخانان. وههر ئهندام پهرلهمانێ بڤێت دشێت ليستا پروژان ژ وهزارهتا سامانێن سروشتي وهرگريت بۆ دووڤچوونێ، بتنێ ئهز دشێم بێژم كۆ گازندێن ئوپوسزيونێ ياريهكا سياسيه نهك بۆ بهرژهوهنديا گشتي يه.
وار: ئايا كي بهرپرسه ژ گيروبوونا پهسهندكرنا بودجهي؟
زهكيا خان: گيرو بوونا بودجێ ڤهدگهريت بۆ چهند هوكاران، ژوانا (98%) ژ داهاتێ كوردستانێ ژ ئيراقا فيدراله و ههر گيروبوونهكا پهسهندكرنا بودجێ ئيراقێ رهنگڤهدانا خۆ لسهر ههرێما كوردستانيێ ژي ههيه و ئهڤ ساله پهسهندكرنا بودجێ ل ئهنجومهنێ نوێنهران گيرو بوو، خالا دووێ ل ههرێما كوردستانێ كابينا شهشێ پروژێ بودجێ ئامادهكر بوو لێ چوونكي كابينهيا دهست ژ كار كێشاي بوو ژ بهر هندێ ب گورهي ياسايێ نهدشيا رهوانهي پهرلهماني بكهت و پشتي دهست بكاربوونا كابينا حهفتێ ياحكومهتا ههرێما كوردستانێ يا رهوانهي پهرلهماني كري.
وار: بوچي ههرسال بودجهيێ ههرێمێ گيروو دبيت؟ ئايا ههوه چ پێشنياز نهكريه كو ميكانيزمهكا باشتر بهێته دانان بو دانانا بودجهيێ سالێن بهێن؟
زهكيا سهيد سالح: بۆ چارهسهريا ڤي بابهتي ئهڤ ساله مه ماددهيهكێ ياسايي دياسا بودجێ دا زێدهكريه و حكومهت پابهندكريه كۆ دوو حهفتيان پشتي پهسهندكرنا بودجێ ئيراقێ حكومهتا ههرێما كوردستانێ ياسايا بودجهي رهوانهي پهرلهمانێ كوردستانێ بكهت.
بۆ زانين بودجهيا ههرێما كوردستانێ يا ئهڤ ساله ل رێككهفتي (24/6/2012) هاتيه پهسهند كرن، و سهروكاتيا ههرێما كوردستانێ ب بريارا ژماره (19) ياساڵا (2012) پهسهندكريه.
|
|
|
|
|
|
|