| |
|
|
| 2012-07-01
|
|
رێژهيهكا مهزن ژ جهمهدێ لسهر روويێ ههيڤێ هاته ديتن |
هاشم مجيد باني
ستێرا گهرۆك (LRO Lunar Reconnaissance Orbiter) ئهوا ناسايێ ل يونيويا سالا 2009 هنارتي بۆ دووڤچوون و لێگهريانا ئاڤێ و بهستيێ لسهر وان پێكهاتهيێن نێزيك بۆ ئهردي لڤێ داويێ ب رێكا گرتنا هندهك وێنهيێن تايبهت كو ب رێكا تيشكێن لێزهري دهێنه گرتن بۆ تهخێن ژێري يێن ئهختهران ل دهڤهرا (Shackleton crater) ئهو دهڤهرا بناڤێ زانايێ شارهزا لسهر جهمسهرێ باشورێ ئهردي (Ernest Shackleton) هاتيه بناڤكرن ئهوا دكهڤيته ناڤهراستا باشورێ ههيڤێ قهبارهكێ مهزنێ بهستيێ هاته ديتن ئهڤێ چهندێ زانا مهندههوش كرن ژبهركو چ جاران زانا ل وێ باوهرێ نهبوون لڤێ دهڤهرا روويێ ههيڤێ دێ ئاڤا بهستي گرتي ههبيت ژبهركو پلهيێن وهسا يێن سهرمايێ ل وێ دهڤهرێ نينن كو بشێن ئاڤێ بكهنه بهستي و ئهڤێ چهندێ زانا ب گومان ئێخستن دبيت ل گهلهك دهڤهرێن دي ژي ئهوێن وان هزر لێ كري ئاڤ و بهستي تێدا نينن ئاڤ و بهستي تێدا ههبيتن. زانا دبێژن ئهڤ ڤهديتنا نوو دێ هاريكاريا مه كهت لسهر وان دهڤهرێن دي ئهوێن ههتا ئهڤرۆ چ ڤهكۆلين لسهر نههاتينه كرن ل سهر روويێ ههيڤێ و ئهڤه دێ بيته دهستپێكهكا باش بۆ زانايان کو پتر دووڤچوونا وان دهڤهرێن تاري و بهرزه يێن روويێ ههيڤێ بكهن. زانا يێ ل وێ باوهرێ ههبوونا ئاڤێ لسهر روويێ ههيڤێ ژ ئهنجامێ وێ رێژهيا مهزنا كهتنا نهيزهكان بوويه ئهوا بهري چهند مليار سالان روودا و رێژهيهكا مهزنا نهيزهكان كهتينه سهر روويێ ههيڤێ و ب رێكا وان رێژهيهكا باشا ئاڤێ كهتيه ژێر تهخێن ژێري يێن ههيڤێ. پشتي چهندين وێنه هاتينه گرتن زانا ههر ب رێكا ستێرا (LRO Lunar Reconnaissance Orbiter) شيان وێ دهڤهرێ تهخێن وێ يێن ژێري وێنه بكهن و خشتهيهك بۆ بهێته دانان و ل دهمێن بهێن ب رێكا چهند ئاميرێن دي ئهوێن كو دێ شێن خوه گههيننه تهخێن ژێري پێزانينێن زێدهتر لسهر وهربگرن. ئهڤ خشته ئهوێ بهردهوام ڤهكۆلين لسهر دهێنه كرن زانا دبێژن كارهكێ ب ساناهي نينه و پێدڤي يه چهند ئاميرهكێن تايبهت بهێنه دروستكرن و لسهر وان دهڤهران پشكنينان بكهن وهكو وان تاقيگههێن كار لسهر روويێ ئهختهرا مارسێ دكهن بۆ وێ يهكێ زێدهتر هايداري وان دهڤهرێن ههيڤێ ببن و پتر ئهو دهڤهر بهێنه ناسين. ئێك ژ بهرنامهيێن ناسايێ ئهوه ل دهمێن بهێن تاقيگهههک و بنگهههكێ مهزن ب هنێرنه سهر روويێ ههيڤێ لێ ئهو دهڤهرا دێ تاقيگههێ لێ دانن ههتا ئهڤرۆ ژي ناسايێ ديار نهكريه، زانا ل وێ باوهرێ نه ههتا ئهڤرۆ ژي پێزانينێن وان لسهر ههيڤێ گهلهك د لاوازن و يا پێدڤي يه ههول د بهردهوام بن بۆ پتر ڤهكۆلين كرن لسهر روويێ ههيڤێ و وهرگرتنا پێزانينان چونكه ههيڤێ گرنگيهكا مهزن لدهڤ زانا ههيه بۆ ڤهكۆلينێن گهردووني برێكا روويێ ههيڤێ. زانا يێ ل باوهرێ ب رێكا وێ بهستيێ دێ شێن پێزانينێن باش لسهر دروستبوونا ههيڤێ ژي وهرگرن و بارودخێ وي دهمێ ههيڤ د دروست بوونێ دا دێ ژ وێ بهستيێ هێته زانين. ههژمارهكا زانايان ژ ناسايێ لسهر وێ باوهرێ نه ههبوونا ڤێ بهستيێ ل وێ دهڤهرێ گوهۆرينان بخوهڤه دبينيت ل دهمێ ههيڤ دبازنهيا خوهدا لدۆر ئهردي هاتن و چوونێ دكهتن چونكه ل دهمێ زڤرينێ هندهك جاران پلهيێن گهرمێ دگههنه ئاستهكي كو وێ بهستيێ ب بۆهژينن (ب حهلينن) لێ زانا ب شێوهيهكي گشتي نوكه نهشێن بزانن كانێ ئهڤ چهنده دێ روودهت يان نه چونكه هێشتا نههاتيه زانين ئايا ل تهخێن ژێري يێن روويێ ههيڤێ پلهيێن گهرم و سهرمايێ ب چ شێوه و چهوا بهرز و نزم دبن. لێ بهري ماوهيهكي ئێك ژ ئاميرێن ڤهكۆلينان ئهوێن لسهر روويێ مارسێ كار دكهن ديار كربوو كو دهريايهكێ ئاڤێ لسهر روويێ مارسێ ههيه و ل دهمێ گوهۆرينێن وهرزێن وێ ئهڤ دهريايه د بۆهژيتن و ئهڤه ژي تشتهكێ سروشتيه دبيت ئهڤ چهنده لسهر روويێ ههيڤێ ژي رووبدهت لێ زانا دبێژن پێدڤي يه دووڤچوون بۆ ڤێ چهندێ ههبيت.
|
|
|
|
|
|
|