| |
|
|
| 2012-06-18
|
|
كهنگي خودانێ خانيێ ب كرێ داي مافێ داخوازكرنا ڤالاكرنا خاني ههيه؟ |
مافپهروهر: ههلز علي حسن
دادنڤيسا دهوكێ
زوربهيا قانونێن تايبهت ب كرێدانا خانووبهران ڤه پاراستنا كرێداري دكهن ژخودانێ خاني كۆ ئهڤ قانوونه ماف يێ دايه كرێداري بمينيت د خانيێ ب كرێداي ڤه پشتي بدوماهيك هاتنا ماوهيێ گرێبهستا كرێداريێ لديف بناغێن بهردهواميا قانووني يا گرێبهستا كرێداريێ.
لێ بهرامبهر ڤێ چهندێ قانوونێ خودانێ خانيێ ب كرێداي بێ بههر نهكريه ژمافێ داخازكرنا ڤاڵاكرنا خانيێ بكرێدايي ژبهر ڤێ چهندێ ياسادانهري چهند ئهگهر داناينه كۆ بهردهواميا ياسايي يا گرێبهستا كرێداريێ بدوماهيك دئينيت، و پێدڤياتيا پهنابوبهر (الضرورة الملجئة ) دهێته هژمارتن ئێك ژگرنكترين ئهگهرێن بدوماهيك ئينانا بهردهواميا ياسايي و ڤاڵاكرنا خانيێ بكرێدايي. ودڤي بابهتي دا دێ ههوڵدهين پێناسهكێ بدهينه وێ پێدڤياتيێ ئهوا دبيته ئهگهرێ ڤاڵاكرنا خانيێ بكرێدايي دگهل دياركرنا مهرجێن وێ و رولێ قانوونێ و دادگههێ دڤي بابهتي دا.
پێدڤياتيا پهنابوبهر (الضرورة الملجئة): مهبهست پێ ئهوه كو پشتي گرێدانا گرێبهستا كرێداريێ خودانێ خاني پێدڤياتيهكا زور مهزن ههبيت ژبو بكارئينانا خانيێ خۆ ئهوێ دايه بكرێ بو كهسهكێ ديتر.
مهرجێن داخوازكرنا ڤاڵاكرنا خاني ژبهر پێدڤياتيا خودانێ خاني:
قانوونا بكرێدانا خانووبهران يا هژمار (87 ياساڵا 1979) د برگا (ك) ژماددێ 17 دا مهرجێن ڤالاكرنا خانيێ بكرێدايي ژبهر پێدڤياتيا خودانێ خاني دياركرينه كو ئهڤهنه:
1) دڤێت پشتي گرێدانا گرێبهستا كرێداريێ پێدڤياتيهكا مهزن بۆ خودانێ خاني پهيدا ببيت كو ئهو زور پێدڤي ئاكنجيبوونا وي خاني بكهت ئهوێ وي دايه بكرێ.
2) دڤێت ئهڤ پێدڤياتيه ببيته ئهگهرێ وێ چهندێ كۆ خودانێ خاني بخۆ ئاكنجي بيت دوي خانيڤه ئهوێ وي دايه بكرێ.
3) دڤێت خودانێ خاني يان ههڤژينا وي يان ئێك ژ زاروكێن وي يێن ناكام هيچ خانيهكێ ديتر يێ سهربهخۆ نهبيت كو بشێت تێدا ئاكنجي بيت دسنورێ وي باژێري دا ئهوێ ئهو تێدا دژيت.
ئانكو ئهڤ پێدڤياتيه دبيته ئهگهرێ ڤالاكرنا وي خاني ئهوێ ئاماده بۆ ئاكنجيبوونێ، ئانكو نابيت داخوازا ڤالاكرنا وان جهان بێته كرن ئهوێن هێشتا ئامادهنهبووين بۆ ئاكنجيبوونێ يان ئهو جهێن بكێر ئاكنجيبوونێ ناهێن وهك ماركێت و دوكان و ...هتد.
قانوونا بكرێدانا خانووبهران يا هژمار (87 ياساڵا 1979) د برگا (ك) ژماددێ 17 دا چهندين ئهگهر و بار دياركرينه وهك نمونه لسهر ڤالاكرنا خانيێ بكرێدايي ژئهگهرێ پێدڤياتيا خودانێ خاني، وهك:
1) ئهگهر خودانێ خاني فهرمانبهرێ دهولهتێ بيت ژ هێزێن لهشكهري يان پوليسان يان مهدهنييان و لدووڤ بهرژهوهنديێن گشتي هاته ڤهگوهاستن بۆ وي باژێري ئهوي خانيێ وي ئهوێ دايه بكرێ تێدا، دڤي دهمي دا ئهوي فهرمانبهرێ خودانێ خاني مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا خانيێ خۆ بكهت ئهوێ دايه بكرێ.
2) ئهگهر خوادانێ خاني چبيته ژدهرڤهي وڵاتي بۆ خاندنێ يان بۆ راهێنانێ يان ژبهر كارهكێ فهرمانبهرايهتيێ، ئهڤجا ئهگهر ئهڤ كهسه كۆ خودانێ خانيه هاته ڤه وڵاتي و هاته وي باژێري ئهوێ خانيێ وي ئهوێ دايه بكرێ تێدا پشتي بدوماهيك ئينانا خاندنێ يان راهێنانێ يان كارێ فهرمانبهرايهتيێ دڤي دهمي دا وي كهسي كۆ خودانێ خانيه ماف ههيه داخوازا ڤالاكرنا خانيێ خۆ ههيه.
3) ئهگهر حوكمهك دهركهفت لسهر لهشكهرهكي ب ڤالاكرنا وي خاني ئهوێ حكومي ئهوێ ئهو تێدا ل ڤي دهمي وي كهسي مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا وي خاني بكهت ئهوێ وي ههي و ئهوێ وي دايه بكرێ بۆ كهسهكێ ديتر.
4) ئهگهر خانيێ كهسهكي هاته بمولك كرن (استملاك) وي يان ميراتگرێن وي ئهگهر ئهو مر بيت مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا وي خاني بكهن ئهوێ وي ههي و دايه بكرێ بۆ كهسهكێ ديتر.
زێدهباري ڤان نمونێن مه لسهري دياكرين گهلهك نمونێن ديتر ههنه كو دادگههێ حوكم پێ دايه لسهر ڤالاكرنا خانيێ بكرێدايي ژبهر پێدڤياتيا خودانێ خاني، وهك:
1) ئهو پێدڤياتيا گرێدايي ب كهسێ خودانێ خاني ڤه، وهك ژنئينان يان شيكرن يان بهردان يان مرن يان نهخوشي يان زێدهبوونا كهسێن خێزانێ و ... هتد، ئهڤجا ئهگهر خودانێ خاني ژنهك ئينا يان شيكر و وي خانيهك ههبيت دابيته بكرێ وي مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا وي خاني بكهت ژ كرێدارێ خۆ داكو بشێت تێدا بژيت دگهل ههڤژينا خۆ.
ههروهسا بهردان ژي دبيته ئهگهرێ ژێك جوودابوونا ژن و زهلامي ونهشێن لدهڤ ئێك بژين ئهڤجا ئهگهر زهلامي كو خودانێ خانيه ژنا خۆ بهردا و وي خانيهك ههبيت دابيته بكرێ وي مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا وي خاني بكهت ژ كرێدارێ خۆ داكو بشێت تێدا بژيت. ههروهسا ئهگهر خودانێ خاني نهساخ بوو كو نهشێت دوي خانيێ نوكه ئهو تێدا بژيت يان ئهگهر كهسێن خێزانێ زێدهبوون كو ئهو خانيێ ئهو تێدا تێرا وان ناكهت و وان خانيهكێ ديتر ههبيت و دابيته بكرێ وان مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا وي خاني بكهت داكو تێدا بژين.
2) ئهو پێدڤياتيا گرێداي ب وي خاني ڤه ئهوێ خودانێ خانيێ بكرێدايي تێدا، بو نمونه ئهگهر زاروكێن وي مهزن بوون و پێدڤي ب خانيهكێ مهزنتر بكهت يان ئهگهر خانيێ ئهو تێدا بكێر ژيانێ نههێن ژبهركو زور يێ كهڤنه يان يێ بێ سهروبهره و بكێر ئاستێ وي ناهێت يان ئهگهر ئهو خانيێ ئهو تێڤه هاته ههرفاندن يان ئهو خاني بهر ب ههرفينێ ڤه دچوو، ئهڤجا دڤان باران دا خودانێ خانيێ بكرێدايي مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا خانيێ خۆ بكهت داكو تێدا بژيت.
3) ئهگهر دادگههێ حوكمهك دهرئێخست لسهر خودانێ خانيێ بكرێدايي ب ڤالاكرنا وي خاني ئهوێ ئهو تێدا ل ڤي دهمي ئهگهر وي خانيهك ههبيت و دابيته بكرێ وي مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا وي خاني بكهت. لێ دڤيت خودانێ خانيێ بكرێدايي نهبيته ئهگهرێ دهركهفتنا وي حوكمي لسهر وي.
ئهڤجا ئهگهر ئێك ژڤان ئهگهرێن مه لسهري دياركرين پهيدابوون خودانێ خانيێ بكرێدايي مافێ ههي داخوازا ڤالاكرنا خانيێ خۆ بكهت، لێ برگا (2) ژ ماددێ (19) ژ قانوونا بكرێدانا خانووبهران چهندين ئهرك داناينه سهر ملێن خودانێ خانيێ بكرێدايي ژوانا دڤێت پشتي ڤالاكرنا خانيێ وي ئهو بچيته دوي خانيڤه دماوێ (90) روژان ژ مێژوويا ڤالاكرنێ و ئهو دڤێت تێدا بژيت بۆ ماوێ (3) سالان لسهر ئێك، لێ ئهگهر خودانێ خانيێ بكرێدايي پێگيري نهكر ب ڤان ئهركان ل وي دهمي ئهو دێ تووشي هندهك سزايێن مهدهني بيت ژوانا: دڤێت قهرهبوويا وي كرێداري بكهت ئهوێ ژ خانيێ وي دهركهفتي ژبهر وان زيانێن ڤێ كهفتين ههروهسا وي كرێداري مافێ ههي جارهكا ديتر ئاكنجي بيت د وي خانيێ ڤالاكري ههر ب وان مهرجێن دگرێبهستا وي يا كرێداريێ يا ئێكێ دا هاتين، زێدهباري ڤێ چهندێ چهندين سزايێن تاواني دێ هێنه سهپاندن لسهر خودانێ خانيێ بكرێدايي كو ئهوژي بهندكرنا توند بو ماوهيهكي كۆ كێمتر نهبيت ژ (2) سالان و زێدهتر نهبيت ژ (5) ساڵان و ب غهرامهيێ يان ب ئێك ژڤان سزايان.
|
|
|
|
|
|
|